عمل آوری بتن

Concrete Curing

مراقبت یا عمل‌آوری بتن عبارت است از روش به کار رفته برای حصول اطمینان از وجود آب کافی در بتن برای فراهم آوردن شرایط آب‌گیری (هیدراتاسیون) پیوسته بتن در حین گیرش. روشن است در صورت تبخیر آب موجود در بتن (به‌خصوص در نواحی سطحی)، عمل هیدراتاسیون بتن متوقف می‌شود که در اصطلاح کارگاهی به آن سوختن بتن می‌گویند.

با خشک شدن بتن، در آن انقباض (جمع‌شدگی) به وجود می‌آید. بنابراین اگر خشک شدن در هنگامی رخ دهد که مقاومت بتن ناچیز است، در آن ترک به وجود می‌آید. به علاوه از آنجایی که خشک شدن ابتدا در سطح بتن وجود می‌آید، در سیمان لایه سطحی هیدراتاسیون رخ نداده و بعد از خشک شدن، همانند یک لایه پودر در سطح بتن در می‌آید که هیچ‌گونه مقاومتی برای یکپارچه نگه داشتن دانه‌های سطحی ندارد.

طبق تعریف آیین‌نامه بتن ایران، عمل‌آوری فرایندی است که طی آن از افت رطوبت بتن جلوگیری و دمای بتن در حدی رضایت‌بخش حفظ می‌شود.

جهت خرید یا مشاوره با شماره‌  09334303003 تماس بگیرید.

جهت خرید یا مشاوره با شماره‌های زیر تماس بگیرید.

025-38203671 و 09334303003

    نمایش یک نتیجه

    عمل آوری بتن

    کیورینگ بتن فینیش FINISH

    عمل آوری بتن در هوای گرم

    مراقبت یا عمل‌آوری بتن عبارت است از روش به کار رفته برای حصول اطمینان از وجود آب کافی در بتن برای فراهم آوردن شرایط آب‌گیری (هیدراتاسیون) پیوسته بتن در حین گیرش. روشن است در صورت تبخیر آب موجود در بتن (به‌خصوص در نواحی سطحی)، عمل هیدراتاسیون بتن متوقف می‌شود که در اصطلاح کارگاهی به آن سوختن بتن می‌گویند.

    با خشک شدن بتن، در آن انقباض (جمع‌شدگی) به وجود می‌آید. بنابراین اگر خشک شدن در هنگامی رخ دهد که مقاومت بتن ناچیز است، در آن ترک به وجود می‌آید. به علاوه از آنجایی که خشک شدن ابتدا در سطح بتن وجود می‌آی، در سیمان لایه سطحی هیدراتاسیون رخ نداده و بعد از خشک شدن، همانند یک لایه پودر در سطح بتن در می‌آید که هیچ‌گونه مقاومتی برای یکپارچه نگه داشتن دانه‌های سطحی ندارد.

    طبق تعریف آیین‌نامه بتن ایران، عمل‌آوری فرایندی است که طی آن از افت رطوبت بتن جلوگیری و دمای بتن در حدی رضایت‌بخش حفظ می‌شود.

    عمل آوری بتن چیست؟

    رسیدگی بتن به هر شکلی که سبب حفظ رطوبت سیمان شود، عمل آوری بتن نام دارد. این حفظ رطوبت سبب حفظ پیوسته واکنش آب و سیمان خواهد شد. هر چه این واکنش تکامل پیدا کند مقاومت نهایی سیمان بالاتر می‌رود.

    بتن تازه دارای آب است. آبی که در هیدراتاسیون و روانی بتن تاثیر بسزایی دارد. این آب بعد از ریختن بتن خیلی زود تبخیر می‌شود. نگه داشتن آب در بتن و حفظ آن برای واکنش با سیمان عمل آوری نام دارد. این حفظ آب باید پیوسته تا زمان تعیین شده که واکنش هیدارتاسیون ادامه دارد؛ توسط روش‌های عمل آوری بتن ادامه پیدا کند.

    هنگامی که آب بتن تمام می‌شود، بتن جمع شده و ترک می‌خورد. اگر در سین پایین که مقاومت بتن کم است آب بتن خشک شود. ضعف باربری بتن تبدیل به ترک عمیق و در نهایت کاهش شدید مقاومت نهایی بتن می‌شود. این موضوع خشک شدن آب در سطح بتن به صورت لایه شدن و تورق سیمان در روی بتن و جدا شدن دانه بتن خود را نشان می‌دهد.

    عمل آوری بتن یعنی حفظ رطوبت بتن در حدی که واکنش هیدراتاسیون متوقف نشود و دمای بتن هم در حد استاندارد باقی‌ می‌ماند.

    از روش‌های معمول عمل آوری به آب پاشی و کاهش دمای بتن به خصوص در هوای گرم و پیچیدن گونی نخی و مرطوب نگه داشتن آن هم تکمیل کننده این روش است. استفاده از وسایلی که ایجاد سایه کرده و از تابش مستقیم نور خورشید به بتن جلوگیری می‌کند یک روش ایده‌آل برای حفظ بتن است.

    در کل عمل آوری بتن به موارد زیر بستگی دارد.

    1. نسبت اختلاط بتن
    2. مقاومت لازم بتن
    3. اندازه و شکل اعضای بتن
    4. شرایط آب و هوایی
    5. شرایط استفاده و آینده بتن

    اهداف عمل آوری بتن

    1. رسیدن به مقاومت بالا: بتن در محیط خشک تقریبا نصف مقاومت خود را از دست می‌دهد. مثلا بتنی که در هوای گرم اجرا و عمل آوری شود سریع خشک شده و مقاومتش کم می‌شود. در هوای سرد هم بتن یخ زده و به مقاومت مورد نیاز در نهایت نخواهد رسید
    2. افزایش دوام و پایداری: برای داشتن بتنی مقاوم در برابر سایش و نفوذناپذیر و دارای سطح سفت باید عمل آوری به طرز صحیح انجام شود. در واقع افزایش و ارتقا ویژگی بتن با حفظ رطوبت میسر خواهد شد. هیدراتاسیون سیمان یک واکنش طولانی و از ابتدای ترکیب آب و سیمان آغاز و تا هفته‌ها ادامه دارد. هر چه در این واکنش حضور آب پررنگ‌تر و به صورت پیوسته ذرات سیمان مرطوب باشند؛ این واکنش قطع نمی‌شود و مقاومت بتن روند صعودی خود را حفظ می‌کند. مدت زمانی که نیاز به مراقبت از بتن وجود دارد؛ بستگی به شاخصه لازم و مورد نیاز بتن دارد. پس اگر انتظار مقاومت بسیار بالایی از بتن دارید باید زمان طولانی‌تری بتن را مرطوب نگه دارید. در جدول زیر زمان مورد نیاز برای رسیدن به مقاومت 50% نهایی بتن مشخص شده است.

     

                                             زمان

    نوع سیمان

    حداقل زمان لازم برای رسیدن به 50% مقاومت نهایی
    دمای 10 درجه سانتی گراد دمای 21 درجه سانتی گراد
    سیمان تیپ 1 6 4
    سیمان تیپ 2 9 6
    سیمان تیپ 3 3 3

    اعداد جدول حدودی است. این نتایج در شرایط معمولی محیطی عمل آوری بتن به دست آمده است.

    1. حفظ دمای بتن: در فصل زمستان با مراقبت از فضای اطرف بتن باید حد استاندارد کاهش دما که 3 درجه بر ساعت است، تا رسیدن به مقاومت 3.5 مگاپاسکال رعایت شود. در این هوای سرد عمل آوری با آب خطرناک و احتمال یخ زدن دارد. بهترین روش استفاده از نگه‌دارنده رطوبت است.

    در فصل گرم عمل آوری با آب روش مناسبی است. با مرطوب کردن بتن دمای آن هم کاهش می‌یابد. در هوای گرم هم رعایت افزایش 3 درجه بر ساعت دمای بتن الزامی است. در صورت افزایش دمای بیش‌تر بتن ترک می‌خورد.

    عمل آوری بتن نیاز به آب دائمی تا زمان گیرش نهایی دارد.
    عمل آوری بتن نیاز به آب دائمی تا زمان گیرش نهایی دارد.

    مراحل عمل آوری بتن

    روش سنتی عمل آوری استفاده از آب و روش‌های تکمیلی مثل ماسه پاشی روی سطح بتن و پیچیدن گونی و استفاده از بادگیر است.

    امروزه در پروژه‌هایی که با مواد افزودنی سطح بتن پوشانده می‌شود دارای روش مصرف و مراحل خاص خود است. برای مصرف این مواد قبل از استفاده باید خوب هم زده شود. هنگام استفاده از این ماده باید لبه و نواحی گوشه بتن به دقت پوشش داده شود. ضعف بتن در گوشه‌ها به دلیل ضعف عمل آوری و ترک خوردن و در پی آن خوردگی فلزات در کل بتن، ضعف ایجاد می‌کند.

    در صورت استفاده از عمل آوری پوششی بتن این ترکیبات نباید روی هم سر خورده و یا در درز بتن جمع شوند. از یکنواختی اجرای این مواد حتما اطمینان حاصل کرده چون در صورت وجود یک سوراخ آهنگ تبخیر زیاد شده و فرآیند عمل‌آوری بتن دچار مشکل خواهد شد. در کارهای وسیع و بزرگ با اسپری کردن اندود انجام می‌شود. در کارهای کوچک مثل ترمیم بتن از قلم موی نرم استفاده می‌شود.

     

    تأثیر حرارت بر عمل آوری بتن

    حرارت بتن در حین واکنش‌های شیمیایی آبگیری (هیدراتاسیون)، تأثیر مهمی بر سرعت افزایش مقاومت دارد. درجه حرارت‌های نزدیک به نقطة انجماد آب، گیرش و یا سخت شدن بتن را به تأخیر می‌اندازند و یا به صفر می‌رسانند. در صورتی که درجة حرارت پایین‌تر از نقطة انجماد باشد، آب درون بتن یخ می‌زند و چون حجم یخ بزرگتر از آب معادل در حالت مایع است، ساختار بتن شکسته شده و بعد از ذوب یخ، هیچ‌گونه مقاومتی نخواهد داشت . از طرف دیگر، اگر دمای بتن بیش از 32 درجة سانتی‌گراد باشد، خطر بزرگی وجود دارد که آب مخلوط بتن به سرعت تبخیر شود که جایگزین کردن این آب تبخیر شده به سختی امکان‌پذیر است و نیاز به زمان مراقبت طولانی‌تری برای هیدراتاسیونن کامل دارد. به همین علت مسائل مربوط به مارقبت بتن در هوای گرم بیشتر از مسائل مربوط به هوای سرد است. وقوع ترک‌های سطحی بتن در روزهای گرم تابستان محتمل است زیرا واکنش‌های گیرش سریعتر رخ داده و حرارت داخلی به علت هیدراتاسیون باعث انبساط داخلی بزرگتری نسبت به انبساط سطحی می‌شود.

    در فرآیندهای عادی عمل‌آوری بتن در درجه حرارت‌های بین 10 تا 27 درجة سانتی‌گراد، باید سعی به عمل آید که با حضور دائمی رطوبت سطحی، بتن به صورت مرطوب نگه داشته شود. خشک و مرطوب شدن متوالی می‌تواند باعث صدمات بیشتری به حالت عدم عمل‌آوری گردد.

    عمل آوری بتن در هوای گرم

    تابستان یادآور گرما و دمای بالا و تشنگی است. حتی بتن هم در تابستان تشنه آب است. روند کسب مقاومت بتن بدون حضور آب نابود خواهد شد. حفظ آب بتن در تابستان با روش‌های سنتی آب پاشی و استفاده از خاک اره و ماسه مرطوب در سطح بتن و گونی نخی بسیار رایج است.

    ولی با استفاده از مواد کیورینگ و پاسیدن روی سطح بتن به سرعت خشک شده و از خروج آب بتن جلوگیری کرده و فرآیند هیدراسیون سیمان تکمیل می‌شود.

    عمل آوری بتن در هوای سرد

    در دمای زیر 5 درجه سانتی‌گراد هیدراسیون متوقف شده و در زیر صفر آب یخ می‌زند. مشکل اصلی عمل آوری‌بتن در زمستان یخ زدن آب و عدم کارایی آب برای مراقبت از بتن است. در هوای سرد گرم کردن بتن و محیط اطراف آن یک روش عملی است. ولی گرم کردن بتن آب آن را خشک می‌کند. برای حذف آب در نهایت کاهش مقاومت شدید بتن رخ خواهد داد.

    محبوس کردن آب دورن بتن بهترین روش برای عمل آوری بتن در هوای سرد است که با ایجاد پوشش روی بتن از یخ زدن و تبخیر آب جلوگیری می‌کند. به ویژه اگر امکان آب دادن به بتن در پروژه وجود نداشته باشد.

    مواد عمل آوری بتن

    این مواد به سه گروه

    1. شفاف بدون رنگ
    2. شفاف با رنگ فرار
    3. دارای رنگدانه سفید

    تقسیم می‌شوند. از لحاظ ترکیبات هم این مواد پایه واکس و رزین دارند. استفاده از مواد رنگی فرار به شما این امکان را می‌دهد که از میزان پخش شدگی در سطح بتن را تشخیص دهید. در هنگام تابستان و تابش خورشید از مواد رنگی سفید برای عمل آوری بتن استفاده کنید. رنگ سفید جذب نور کمی دارد و انرژی را بازتاب کرده و دمای بتن افزایش زیادی نخواهد داشت.

    ایجاد یک غشا روی بتن و مقاومت در برابر اسید و باز و بهبود چسبندگی بتن و محافظت از اثرات فرابنفش از خواص و مزایای مواد عمل آوری بتن است. این مواد آب بند اجازه تنفس به بتن را داده و واکنش آب و سیمان را متوقف نمی‌کنند.

    از مواد دیگری مثل آکریلیک و رزین کلریناته هم برای عمل آوری به روش غشایی استفاده می‌شود. این مواد پس از استفاده نیازی به شستن با آب داغ ندارند.

    این مواد تقریبا تا یک ماه سالم مانده و سپس در سطح بتن پوسته می‌شوند. در تحقیقی که روی زمان و اثر گذاری صورت گرفته نتایج به شرح زیر است.

    درصد کارایی مواد عمل آوری بتن با گذر زمان
    درصد کارایی مواد عمل آوری بتن با گذر زمان

    با توجه به نمودار با گذر زمان تاثیر افزودنی کاهش یافته و میانگین کارایی را حدودا 80% در نظر می‌گیرند. میزان تاثیر این افزودنی‌ها به ترکیبات سازنده و خواص امولسیونی آن‌ها بستگی دارد.

    شاخص کارایی ترکیب عمل آوری بتن
    شاخص کارایی ترکیب عمل آوری بتن

    درصد کارایی مواد عمل آوری بتن (مثلا امولسیون مومی بین 90 تا 100 درصد تا 72 ساعت اثرگذاری دارد.)

    در شرایطی که امکان آب دادن و روکش پلاستیک کردن بتن به دلیل آسیب رسیدن به بتن وجود ندارد استفاده از این مواد مطمئن‌ترین جایگزین است. عمل آوری بتن در نسبت‌های پایین آب به سیمان بسیار اهمیت بالایی دارد.

    در هوای سرد روش‌های معمول عمل آوری که با آب انجام می‌شود خیلی مطلوب نیست و استفاده از روش‌های نوین و عایقی بسیار مناسب است. این مواد در سرما یخ نمی‌زند.

    در صورت پاشیدن این مواد به سطوح جانبی و نیاز به بتن ریزی در مجاورت بتن قبلی باید این مواد را از سطح بتن پاک کرد، تا از چسبیدن بتن اطمینان حاصل شود. یک کیلوگرم از این مواد حدودا 5 مترمربع از بتن را پوشش می‌دهد. باید روی بتن تازه و نیم ساعت بعد بتن ریزی اسپری شود.

    روش های عمل آوری بتن

    برای رسیدن به هدف فوق، دو سیستم عمل‌آوری اصلی وجود دارد:

    1.  آب‌اندازی سطحی به طوری که همیشه لایه‌ای از آب در سطح بتن وجود داشته باشد.
    2. پوشش سطحی با موادی که از فرار رطوبت به علت تبخیر، جلوگیری نماید. در این روش بعد از ماله‌کشی سطحی، توسط افشانک لایه‌ای از مواد شیمیایی روی بتن پاشیده می‌شود که این غشاء نازک از سرعت تبخیر آب از بتن تازه، می‌کاهد. چنین موادی فقط از تبخیر آب از بتن در حالت پلاستیک جلوگیری می‌کنند و مادة عمل‌آورندة خاصی نبوده و جانشینی برای عمل‌آوری کامل نمی‌باشند. این موادد نباید بر روی بتنی که دارای آب‌اندازی سطحی است به کار روند. همچنین نباید در شرایط رطوبت زیاد و یا در حین جریان باد شدید به کار روند، زیرا جریان باد غشاء عایق را از سطح بتن می‌زداید.

     

    عمل‌آوری بتن توسط آب

    یک روش برای عمل‌آوری توسط آب، آب‌اندازی سطحی بتن‌ریزی‌های افقی، مثل دال، می‌باشد. در این روش توسط خاک دیوارة پیرامونی کوچکی در محیط دال ایجاد می‌کنند به طوری که بتواند برکه‌ای از آب با ضخامت حدود 2 سانتی‌متر روی سطح بتن ایجاد نماید. همین نتیجه را می‌توان از پاشش دایمی آب توسط افشانک بر حالت سطح بتن به دست آورد. افشانک‌ها بادی طوری آرایش داده شوند که تمام سطح بتن را پوشش دهند. در این حالت باید تأثیر آب‌های جاری‌شده به خاک اطراف و زیر دال توجه داشت.

    در سدهای بتنی، دیوارهای حایل، و پایه‌های بلند، یک سیستم افشانک در لبة تحتانی قالب تعبیه می‌شود که با جریان آب به داخل آنها، همواره سطوح زیرین دال به صورت مرطوب نگه داشته می‌شوند.

    از روش‌های دیگر ایجاد رطوبت‌های سطحی، کشیدن گونی‌های مرطوب به روی بتن است. گونی‌ها باید دارای بافت متراکم بوده و وزن آنها از 3/0 کیلوگرم بر متر مربع کمتر نباشد. قبل از پهن کردن گونی‌ها، باید اطمینان حاصل شود که سطح بتن قدری سخت شده استف در غیر این صورت نقش گونی بر روی بتن خواهد ماند. با کشیدن دو لایه گونی، انداختن عایق بر روی آنها و یا پاشش آب بر روی آنها، سعی می‌شود که گونی به صورت مرطوب نگه داشته شود.

     

    ایجاد رطوبت سطحی دایمی با سیستم افشانک که به لبة تحتانی قالب‌های بتن متصل شده‌اند. خشک بودن یکی از قطعات ناشی از قطع موقت جریان افشانک‌ها برای بالا کشیدن قالب می‌باشد
    ایجاد رطوبت سطحی دایمی با سیستم افشانک که به لبه تحتانی قالب‌های بتن متصل شده‌اند. خشک بودن یکی از قطعات ناشی از قطع موقت جریان افشانک‌ها برای بالا کشیدن قالب می‌باشد

     

    پوشاندن سطح بتن توسط ماسه مرطوب نیز از روش‌های مناسب برای ایجاد رطوبت دائمی در سطح بتن است. ماسه‌ها بادی گرد گوشه بوده و حتماً مرطوب باشند، زیرا این خطر وجود دارد که ماسه آب بتن زیرین خود را بمکد.

    استفاده از کاه با ضخامتی در حدود 15 سانتی‌متر از روش‌های دیگر است. البته روی کاه توسط گونی یا مشمع پوشانده می‌شود تا کاه‌ها در اثروزش باد پراکنده نشوند.

    استفاده از لحاف‌های پنبه‌ای فشرده بین دو لایه گونی، به خاطر قدرت زیاد جذب از روش‌های مناسب دیگر است. وزن این لحاف‌ها حدود 75/0 کیلوگرم بر مترمربع می‌باشد که عیبی برای به کارگیری آنها روی بتن تازه است و به همین علت قبل از پهن کردن آنها باید از سخت شدن سطحی بتن اطمینان حاصل نمود. برای کار شاید لازم باشد که سطح بتن قبلاً توسط گونی قدری عمل آید.

    فرش‌های مستعمل وسیلة عالی برای پوشش سطحی می‌باشند، چون دارای قدرت جذب آب زیاد و تبخیر کم می‌باشند.

     

    عمل‌آوری با گونی و کاه مرطوب
    عمل‌آوری با گونی و کاه مرطوب

    عمل آوری بتن با استفاده از پوشش‌های نفوذناپذیر

    استفاده از پوشش‌های نفوذناپذیر و مقاوم در مقابل تبخیر، به منظور عمل‌آوری بتن، نیاز به مراقبت و آب کمتری در زمان عمل‌آوری دارد. این پوشش‌های نفوذناپذیر از ورق‌های کاغذی ضخیم (مقوا) ساخته می‌شدند که بین آنها یک لایه قیری و یا قیروگونی قرار داشت. این نوع پوشش‌ها معمولاً صدمه‌پذیر هستند و کاربرد مجدد آنها باید با این شرط انجام پذیرد که سوراخ‌های قابل توجهیدر آنها که امکان فرار بخار آب را فراهم می‌سازند، به وجود نیامده باشد. در صورت استفادة صحیح، آنها را می‌شد تا 20 بار مورد استفاده قرار داد و در صورت زیاد بودن صدمات وارده، به صورت دولا مورد استفاده قرار داده می‌شد. در شکل زیر نحوه پهن کردن این پوشش‌ها با منظور کردن منظور کردن طول همپوشانی در لبه‌ها نشان داده شده است.

    امروزه با پیشرفت صنعت پلاستیک‌سازی، استفاده از مشمع‌های پلی‌اتلین (نایلون) جایگزین فراورده‌های قبلی شده اسست. این مشمع‌ها به صورت رول با ضخامت  تا 4 میلی‌متر و به صورت شفاف و یا کدر سفید در بازار موجود هستند. در مناطق گرم استفاده از مشمع‌های سفید که قابلیت انعکاس حرارت آفتاب را دارا می‌باشند، بهتر است، لیکن مشمع‌های شفاف بسیار ارزانتر می‌باشند. از مشمع‌های سیاه نیز در مناطق سرد و معتدل می‌توان استفاده کرد. مشمع‌هایی که توسط الیاف گونی و یا الیاف شیشه مسلح شده‌اند، در بازار یافت می‌شوند که گرانتر هستند، لیکن ذوام بیشتر دارند.

    پوشش‌های نفوذناپذیر در محل لبه‌ها و انتها باید دارای همپوشانی باشند و معمولاً در این نواحی روی آنها خاک ریخته می‌شود تا هم نفوذناپذیر شوند و هم در معرض باد از جای کنده نشوند.

    روش پهن کردن کاغذهای نفوذناپذیر. در انتها و لبۀ این پوشش باید خاک یا ماسه ریخته شود تا باد آن را بلند نکند و در ضمن نفوذناپذیر گردد.
    روش پهن کردن کاغذهای نفوذناپذیر. در انتها و لبۀ این پوشش باید خاک یا ماسه ریخته شود تا باد آن را بلند نکند و در ضمن نفوذناپذیر گردد.

    عمل آوری بتن پوشش‌های پاشیدنی

    از انواع جدید پوشش‌های نفوذناپذیر، مواد مایع هستند که توسط افشانک بر سطح بتن، پاشیده می‌شوند. این ترکیبات به سرعت خشک شده و یک غشاء نازک نفوذناپذیر در سطح بتن به وجود می‌آورند. از چنین ترکیباتی می‌توان در سطوح قائم و افقی استفاده نمود. این مواد که با اسامی مختلفی نظیر مواد نفوذناپذیر، ترکیبات عمل‌آوری، و یا غشاء مراقبت  معروف هستند، مواد رنگ مانندی می‌باشند که پس از پاشیده شدن بر روی بتن، یک غشاء نفوذناپذیر در سطح آن ایجاد می‌نمایند. ترکیب شیمیایی آن‌ها شامل رزین‌ها، موم‌ها، چسب‌ها، حلال‌ها، و سایر ترکیبات نظیر رنگ‌های فرّار یا رنگدانه‌ها می‌باشند.

    مواد پاشیدنی به انواع سفید، خاکستری، و شفاف رده‌بندی می‌شوند که نوع آخر شامل رنگ‌های فرّار برای کمک به جذب پوشش می‌باشد. رنگ باید غشا پوششی را حداقل به مدت یک ساعت بعد از پاشیدن به طور واضح نشان دهد و بعد از یک هفنه به طور کامل محو گردد. تمام مواد باید دارای قابلیت پاشش یکنواخت، چسبندگی مناسب به بتن مرطوب در سطوح افقی و قائم، عدم واکنش مضر با بتن و فاقد اثرات سوء زیست محیطی باشند. مواد شفاف نباید رنگ طبیعی بتن را کدر سازند.

    مواد پاشیدنی می‌توانند از نوع رزین یا مومی و یا ترکیبی از آن‌ها باشند که در نوع رزینی کامل، تمایل به جدا شدن و رسوب مواد وجود ندارد و اغلب بر سایر انواع ترجیح داده می‌شوند.

    مقدار مصرف مواد پاشیدنی در سطوح افقی 2/0 لیتر بر هر متر مربع و در سطوح قائم 27/0 لیتر بر متر مربع می‌باشد. سطوح زبرتر نیاز به مواد بیشتری نسبت به سطوح صاف‌تر دارند. بهترین زمان برای پاشیدن مواد، زمانی است که آب سطحی کاملاً تبخیر شده ولی هنوز سطح بتن مرطوب و رنگ آن تیره است. در سطوح افقی نصف محلول در یک امتداد و نصف باقیمانده به صورت لایۀ دوم در امتداد متعامد پاشیده می‌شود.

    در وجوه قالب‌بندی نشده زمان مناسب برای پاشیدن مواد، زمانی است که درخشش آب سطحی محو شده ولی سطح هنوز مرطوب است. اگر به علت تأخیر، سطوح خشک شده باشند، باید قبل از پاشیدن مواد مرطوب شوند. در نواحی آب‌اندازی شده باید از پاشیدن مواد خودداری نمود.

    در سطوح قالب‌بندی شده، بلافاصله بعد از باز کردن قالب، باید مواد پاشیده شوند. اگر سطوح در هنگام قالب‌برداری خشک شده باشند، باید قبل از پاشیدن مواد، مرطوب گردند. در هنگام پاشیدن باید دقت خاصی به گوشه‌ها، کنج‌ها و لبه‌ها شود. هر گونه تعمیر سطحی، باید بعد از پاشیدن مواد انجام شود. در روی سطوح تعمیر شده، نباید مواد را توسط قلم مو به کار برد.

    در صورتی که هدف فقط عمل‌آوردن بتن باشد، عمر لازم برای پوشش‌های غشایی، 30 روز می‌باشد و بعد از آن می‌توان این پوشش‌ها را زدود. این پوشش‌ها تا 4 روز به خوبی از تبخیر هرگونه آب داخل بتن جلوگیری می‌کنند و تا 14 روز به مرور این قابلیت آنها کاهش یافته و به صفر می‌رسد.

    در صورتی که نمای سطحی بتن برای ما مهم باشد، باید از مواد شفاف استفاده نماییم. در مواردی که بتن به صورت نما نیست، می‌توان از مواد رنگی نیز استفاده نمود.

    در شکل های زیر به ترتیب استفاده از وسایل مکانیکی ماشینی و دستی برای پاشیدن مایع محافظ نشان داده شده است.

    عمل‌آوری بتن تحت حرارت زیاد و بخار

    در کارگاه‌های تولید قطعات پیش‌ساخته بتنی، روش‌های خاصی برای تسریع عمل‌آوری وجود دارد که زمان عمل‌آوری را کاهش داده و در نتیجه از فضای انبار کردن قطعات و زمان لازم برای تحویل به مشتری، کم می‌کند. در کلیة این روش‌ها، وجود آب لازم برای واکنش‌های گیرش (هیدراتاسیون) اصل اولیه می‌باشد. با افزایش دما می‌توان عمل هیدراتاسیون را تسریع بخشید. لیکن این افزایش دما نباید با سرعتی باشد که سبب ایجاد تنش‌های داخلی و یا تبخیر ناخواستة آب درون بتن باشد.

    پاشیدن مواد مایع عمل‌آورنده توسط سیستم‌های ماشینی اتوماتیک.
    پاشیدن مواد مایع عمل‌آورنده توسط سیستم‌های ماشینی اتوماتیک.

    پاشیدن مواد مایع عمل‌آورنده، توسط مخازن قابل حمل توسط نفر.
    پاشیدن مواد مایع عمل‌آورنده، توسط مخازن قابل حمل توسط نفر.

     

    می‌توان از روش‌های عمل‌آوری سریع، استفاده از بخار آب تحت فشار آتمسفر می‌باشد. جدول زمانی برای چنین روشی به صورت زیر است:

    1- گیرش اولیه: در این مدت به بتن اجزاده داده می‌شود که به طور ائلیه خود را بگیرد. واکنش‌های هیدراتاسیون سیمان طی این مدت شروع شده و قطعه قوام پیدا می‌کند. سپس قطعه به خیمه‌های بخار حمل می‌شود. باید از خشک شدن بتن جلوگیری نمود و در صورت نیاز آن را مرطوب نمود. در هوای سرد، لازم است درجة حرارت را بالای 15 درجه حفظ نمود.

    2- دوره افزایش دما: طی این مدت قطعه در خیمة بخار (که کیلن نامیده می‌شود) محبوس شده و به منظور افزایش دما، به آن بخار داده می‌شود. برحسب ابعاد خصوصیات قطعه تولیدی، سرعت افزایش دما بین 10 تا 30 درجه سانتی‌گراد بر ساعت می‌باشد.

    3 دوره حداکثر دما: برای اینکه مقاومت لازم در قطعه حاصل گردد، لازم است دمای خیمه به مدت چند ساعت در مقدار حداکثر حفظ گردد. در بعضی کارگاه‌ها، این مقدار ممکن است به صفر برسد.

    4- خیس خوردن: وقتی که قطعه به حداکثر دما رسید، بخار قطع می‌گردد و قطعه درون خیمه به صورت خیس رها می‌شود تا درجه حرارت آن کاهش یابد.

    5- خنک شدن: با باز شدن در خیمه، با سرعت مناسبی اجازه داده می‌شود که قطعه خنک شده و دمای آن به دمای محیط برسد. سرعت خنک شدن نیز بستگی به اندازه و شکل قطعه دارد.

    روش معمول در کارگاه‌های تولید قطعات پیش‌ساخته بدین قرار است که بعد از گیرش اولیه در دمای آتمسفر به مدت 2 تا 4 ساعت، قطعه در خیمة بخار داده شده و حرارت خیمه با نرخ 20 درجه سانتی‌گراد بر ساعت افزایش می‌یابد تا به مقدار حداکثر 60 تا 80 درجه سانتی‌گراد برسد. این وضعیت به مدت 8 تا 18 ساعت (و با بیشتر در صورت نیاز) حفظ می‌گردد تا قطعه به مقاومت لازم برسد. کاهش درجه حرارت نباید بیشتر از 1 درجه بر دقیقه باشد. قطعات کوچک و یا قطعاتی که دارای اجزای نازک می‌باشند، می‌توانند با سرعت بیشتری گرم و یا سرد شوند. اگر یکنواختی تولید مورد نظر باشد، استفاده از سیستم گمایش اتوماتیک ضروری است.

    زمان برای عمل‌آوری در بخار
    زمان برای عمل‌آوری در بخار

    وقتی که در خیمه باز می‌شود، چند ساعت وقت لازم است تا بتن خود را با دمای بیرون تنظیم نماید. در غیر این صورت، امکان وقوع ترک در قطعه وجود دارد، به خصوص در حالتی که هوای بیرون سرد باشد. در شرایط درجه حرارت زیاد، امکان اتلاف حرارت و رطوبت، وجود دارد، لذا لازم است تا حد امکان عایق حرارتی و رطوبتی مناسبی برای خیمه ساخته شود. در درجۀ حرارت بزرگتر، مقدار رطوبت لازم برای حفظ رطوبت اشباع، بیشتر است. برای وضعیت اشباع (رطوبت 100 درصد) در دمای 21 درجۀ سانتی گراد، آب لازم برای 100 کیلوگرم هوا، 6/1 کیلوگرم است که این مقدار در دمای 60 درجۀ سانتی گراد به 15 کیلوگرم و در دمای 82 درجه سانتی‌گراد به 66 کیلوگرم می‌رسد.

    در بعضی کارگاه‌ها، قطعات پیش ساخته را در دمای آتمسفر، توسط بخار مرطوب که درجه حرارت را در حدود 55 درجه سانتی‌گراد حفظ می‌کند، به عمل می‌آورند. در این حالت بخار از طریق لوله‌های سوراخ‌دار که در حد فاصل قطعات پیش ساخته قرار دارد، رها می‌شود. در صورت تجاوز درجه حرارت از 55 درجة سانتی‌گراد، بخار قطع می‌گردد. افزایش درجه حرارت می‌تواند باعث آب‌زدایی و عمل‌آوری ناقص گردد. وقتی که عمل‌آوری در شرایط بخار آتمسفر یک و یا به صورت کم فشار انجام شود، همواره باید لایه‌ای از رطوبت در روی قطعه باشد. برای عمل‌آوری با بخار در شرایط آتمسفر معمولاً بیش از 2 روز لازم نیست، به شرط اینکه آزمایشات مبین رسیدن به مقاومت مورد نظر باشد.

    در عمل‌آوری توسط بخار نیز دمای آزاد شده به علت هیدراتاسیون باعث افزایش درجه حرارت بتن می‌شود. در نتیجه زمانی می‌رسد که درجه حرارت بتن مساوی درجه حرارت درون خیمه گردد و اگر مراقبت نشود، ممکن است از آن نیز بالا بزند. بعد از اینکه بتن به دمای محیط رسید، باید مقدار حرارت به طور تدریجی کاهش داده شود تا اختلاف دمای بین بتن و هوای محیط به حداقل برسد و بتن اجازه یابد به تدریج خنک شود. وقتی که دمای بتن از دمای بخار تجاوز نماید، بتن رطوبت خود را از دست می‌دهد، مگر اینکه بخار مرطوب به عنوان منبع حرارت مورد استفاده قرار گیرد. اگر منبع حرارت وسیله‌ای به غیر از بخار مرطوب باشد، باید رطوبت اضافی توسط پاشش آب گرم تأمین گردد.

    استفاده از بخار پر فشار برای عمل‌آوری اکثر محصولات بتنی امکان‌پذیر است، لیکن از آن معمولاً برای عمل‌آوری آجرها و بلوک‌های سیمانی که در آن نیاز به واکنش شیمیایی  با ماسۀ سیلیسی درون مخلوط می‌باشد، استفاده می‌شود. برای عمل‌آوری توسط بخار پر فشار نیاز به اتوکلاو است زیرا در دوره‌ای از عمل‌آوری نیاز به بخار خشک با درجه حرارت 180 درجه سانتی‌گراد است. روش عمل‌آوری توسط بخار پر فشار به قرار زیر است:

    1- گیرش اولیه به مدت 2 تا 4 ساعت در دمای معمول محوطه

    2- قرار دادن قطعات در اتوکلاو و افزایش درجه حرارت و فشار در یک دوره 3 ساعته به وسیله بخار اشباع به حدود 180 درجه و 10 کیلوگرم بر سانتی‌مترمربع. در 20 تا 30 دقیقه آخر فشار کاهش یافته و محفظه به سرعت خنک می‌شود. برحسب شرایط تولید می‌توان از فشار کمتر با مدت بیشتر و یا فشار بیشتر با مدت کمتر استفاده نمود.

    روش دیگر عمل‌آوری استفاده از دمای خشک با حفظ رطوبت لازم برای هیدراتاسیون است. از حرارت خشک وقتی می‌توان استفاده نمود که قطعة بتنی در مقابل فرار رطوبت کاملاً مُهر باشد. حرارت را می‌توان با دمیدن هوای گرم وقتی که هنوز قطعه درون قالب قرار دارد، اعمال نمود.

    در شکل زیر دستگاهی که از آتش مستقیم برای عمل‌آوری بلوک‌های سیمانی استفاده می‌نماید، نشان داده شده است.

     

    انتخاب روش عمل آوری بتن

    انتخاب روش عمل آوری بتن بسته به المان بتن ریزی شده، نوع بتن و شرایط محیطی می‌تواند متفاوت باشد. برای هر کدام از شرایط انتخاب روش عمل آوری بتن را در زیر بررسی خواهیم کرد.

    عمل‌آوری بتن روسازی، بام، عرشه پل، و کف‌های روباز

    دال‌های افقی نظیر روسازی پیاده‌رو، پارکنیگ، جاده، عرشه پل، بام و سایر کف‌های در معرض شرایط آب و هوایی خارج، باید به روشی عمل‌آورده شوند که کنترل درجه حرارت امکان‌پذیر باشد. تحت هر شرایطی، اولین گام جلوگیری از خشک شدن سطحی می‌باشد. یکی از روش‌ها، پوشاندن سطح بتن با مشمع یا ورقه‌های نازک و سبک پلی‌اتلین بعد از سفت شدن بتن است. در مناطق با عوای گرم، پاشش مداوم آب به صورت دانه‌های ریز هم باعث عمل‌آوری سطحی و هم کاهش دمای بتن می‌شود. راه حل سنتی، پوشاندن سطح توسط گونی و مرطوب نگه داشتن آن می‌باشد.

    سیستم استفاده از آتش مستقیم برای عمل‌آوری بلوک‌های سیمانی. در این روش برای عمل‌آوری از حرارت بخار و دی‌اکسیدکربن استفاده می‌شود.
    سیستم استفاده از آتش مستقیم برای عمل‌آوری بلوک‌های سیمانی. در این روش برای عمل‌آوری از حرارت بخار و دی‌اکسیدکربن استفاده می‌شود.

     

    راه حل جدیدتر استفاده از پوشش‌های پاشیدنی می‌باشد که در بخش های قبل به طور مبسوط مورد بحث قرار گرفتند. غشاهای پاششی معمولاً بلافاصله بعد از ماله‌کشی، پاشیده می‌شوند و بعد از آن عملیات عمل‌آوری اضافی لازم نیست. استفاده از این روش در دماهای 5 تا 27 درجه سانتی‌گراد مؤثر است. در صورتی که بتن تحت تابش شدید آفتاب بوده و یا شرایط آب و هوایی طوری باشد که درجه حرارت بتن از 38 درجه سانتی‌گراد تجاوز نماید، باید از مواد پاششی که دارای رنگدانه‌های سفید می‌باشن، استفاده نمود.

    در صورتی که دکای محیط کمتر از 5 درجه سانتی‌گراد بوده و خطر یخ‌زدگی در سه روز اول عمر بتن باشد، باید تدابیری جهت جلوگیری از یخ‌زدگی بتن به کار بست. یک روش ساده این است که بعد از سفت شدن سطحی بتن، روی آن لایه‌ای به ضخامت 30 سانتی‌متر علف و یا کاه ریخته شده و توسط برزنت و یا ورقه‌های پلی‌اتلین پوشانده شود. نمناک بودن علف و یا کاه می‌تواند کاهش آب سطحی بتن را جبران نماید و نیاز به آب سطحی بیشتر که منجر به یخ‌زدگی سطح بتن می‌گردد، نخواهد بود. استفاده از لایة کاه، علف و یا ماسه می‌تواند عایق خوبی برای عمل‌آوری بتن در هوای گرم باشد در این صورت مرطوب نگه داشتن مدوام این لایه تأکید می‌شود.

    در صورتی که دکای محیط کمتر از 5- درجه سانتی‌گراد باشد، بتن عرشه پل باید از زیر تیز محافظت گردد، مگر اینکه قالب چوبی عایق مناسبی را فراهم کرده باشد، راه حل مناسب در این مناسب در این شرایط، روشن کردن بخاری در فاصله ایمن و مناسب در زیر عرشه پل است. رویه عرشه نیز توسط عایق مناسب پوشانده می‌شود. لحاف که توسط عایق پشم شیشه با رویه مشمع ساخته می‌شوند، برای این منظور بسیار مناسب است. راه حل ارایه شده در پاگراف آخر بخش 29-7 نیز برای این منظور قابل توصیه است.

    عمل‌آوری دیوارهای و کف‌های داخلی

    در هوای گرم فقط کافی است از خشک شدن سطحی دیوارها و کف‌های داخلی ساختمان جلوگیری نمود. این کار را می‌توان با پاشش آب ریزدانه، پوشاندن با گونی و مرطوب نگه داشتن آن، پوشاندن با مشمع و یا پاشش غشاهای شیمیایی انجام داد. در مورد کف‌های داخلی، پوشاندن آن با یک لایه ماسه و یا خاک اره که دارای ضخامت کافی بودن و دایماً مرطوب نگه داشته می‌شود نیز قابل توصیه است.

    در هوای سرد، علاوه ب رساندن رطوبت به سطح بتن، باید محیط داخلی مسدود شده  هوای آن به کمک بخاری گرم گردد. بازشوهای ساختمان (شامل پنجره‌ها، درها و موارد مشابه) غالباً با مشمع شفاف پوشانده می‌شوند. دمای مناسب گرم کردن در حدود 15 درجة سانتی‌گراد است. برای جلوگیری از کربناتاسیون سطحی بتن، باید گازهای حاصل از احتراق تهویه شوند.

    در صورتی که سطح دال آزاد باشد، یکی از روش‌های مناسب برای عمل‌آوری آن در مقابل سرما این است که ابتدا قاب‌بندی سبکی به ارتفاع حدود 5/0 تا 1 متر در روی آن ایجاد شود. سپس روی قاب‌بندی بوزنت یا مشمع کشیده شود و دست آخر فضای محدود ایجاد شده، توسط بخار هوا، بخاری‌های برقی و یا هوای گرم، تا دمای مناسب گرم می‌شود.

    عمل‌آوری دیوارها و ستون‌های خارجی و پایه‌های پل‌ها

    عمل‌آوری سطوح قائم نظیر دیوار، ستون‌ها و پایه‌ها بعد از قالب‌برداری، چه از نظر جلوگیری از کاهش رطوبت سطحی و چه از نظر جلوگیری از یخ زدن، مشابه سطوح افقی است. متداولترین روش برای حفظ رطوبت سطحی، پوشاندن ستون ستون و یا دیوار با گونی و مرطوب کردن آن است. در این حالت در صورت وجود املاح آهن و سولفات در آب، لکه‌های دایمی در روی بتن باقی می‌ماند که ساییدن آنها بسیار مشکل است. در دمای متوسط، استفاده از غشاء‌های ترکیبی پاشیدنی در یک یا دو دست می‌تواند بسیار مفید باشد. اگر قرار باشد نمای بتن به صورت آب‌ساب (شسته) درآید، این کار بهتر است قبل از پاشیدن غشاء محافظ باشد، چون بعد از تشکیل غشاء محافظ، امکان حصول نمای آب‌ساب یک دست نخواهد بود.

    در هوای سرد، روش ساده پتوپیچ کردن ستون است. در سرمای بیشتر، همانند شکل زیر، ابتدا اسکلت سبکی توسط لوله داربست دور ستون برپا شده و توسط برزنت و یا ورق‌های پلی‌اتیلن کاملاً هوابند می‌شود. داخل این فضا را می‌توان توسط بخار، بخاری و هوای گرم به دمای مطلوب رساند.

    ایجاد پوشش هوابند توسط اسکلت سبک (لوله داربست) و برزنت در اطراف دیوار با ستون‌های باز.
    ایجاد پوشش هوابند توسط اسکلت سبک (لوله داربست) و برزنت در اطراف دیوار با ستون‌های باز.

    عمل‌آوری بتن معماری

    در صورتی که بتن معماری به صورت درجاریز اجرا شود  قالب‌ها قبل از عمل‌آوری کامل، برداشته شوند، عمل‌آوری تکمیلی را می‌توان همانند روش‌های مشروح در بخش‌های انجام داد.

    درصورتی که قطعات بتن معماری به صورت پیش‌ساخته در کارخانه ساخته شوند، قبل از تحویل به کارگاه باید کاملاً عمل‌آورده شوند . در صورتی که هماهنگی رنگ ظاهری مهم باشد، نحوه مراقبت و عمل‌آوری در کارخانه و کارگاه باید یکسال باشد. در صورتی که رنگ قطعات پیش‌ساخته در کارخانه و بتن درجاریز در کارگاه متفاوت باشد، با پرداخت سطحی مناسب به کمک ملاتی با اختلاط مناسب، می‌توان ظاهر یکسانی حاصل نمود.

    عمل‌آوری بلوک‌های سیمانی، اعضای پیش‌ساخته، و لوله‌های بتنی

    قطعات پیش‌ساخته به صورت عمل‌آورده شده تحویل کارگاه می‌شوند به طوری که بلافاصله قابل استفاده باشند. روش عمل‌آوری در کارخانه‌های پیش‌ساخته، بستگی به شرایط آب‌وهوایی، مقدورات و تجهیزات کارخانه، مسائل اقتصادی، ظرفیت انبارداری کارخانه و میزان تعجیل در تحویل قطعات دارد. اکثر کارخانه از عمل‌آوری با بخار تحت فشار آتمسفر استفاده می‌نمایند. این روش نیاز به فن‌آوری پیچیده و سرمایه‌گذاری اولیه زیاد ندارد. عمل‌آوری با مه نیز متداول است، لیکن نیاز به حرارت در روزهای سرد دارد.

    عمل‌آوری در کارخانه قطعات پیش‌ساخته به کمک لحاف‌های ضدآب.
    عمل‌آوری در کارخانه قطعات پیش‌ساخته به کمک لحاف‌های ضدآب.

    قطعات پیش‌ساخته بزرگ نظیر لوله‌های فاضلاب و آبروها معمولاً در قالب‌‌‌‌‌‌های خاص ریخته می‌شوند وحالت سری‌‌‌‌‌سازی ندارند. روش عمل‌آوری این قطعات بدین طریق است که توسط اسکلت سبکی، چادری روی قالب‌‌‌‌‌‌های بتن‌ریزی کشیده می‌شود. سپس به درون آن بخار تحت فشار آتمسفر ترزیق می‌شود. بعد از 24 ساعت قالب‌‌‌‌‌‌ها باز شده و مجدداً قطعه در زیر چادر قرار می‌گیرد و به مدت کافی از آن مراقبت می‌شود تا به مقاومت لازم برسد.

    بلوک‌های سیمانی، آجرهای سیمانی، لوله‌های آزیست سیمان و سایر تولیدات سری و انبوه در اتوکلاو تحت فشار زیاد و بخار عمل می‌آیند تا به سرعت مقاومت لازم را حاصل کرده و به بازار مصرف حمل گردند.

    عمل آوری بتن خوابیده‌سازی و دال بالارونده

    خوابیده‌سازی و دال بالارونده که در آن قطعات تحت روی یکدیگر بتن‌ریزی می‌شوند، عمل‌آورنده‌های خاصی وجود دارد که هم نقش عایق بر روی سطح بتن داشته و از تبخیر سطحی آن جلوگیری به عمل می‌آورند. و هم از چسبیدن بتن دو لایه مجاور ممانعت می‌کنند. این عمل‌آورنده‌ها معمولاً در دو لایه زده می‌شوند. لایة اول که بلافاصله بعد از بتن‌ریزی پاشیده می‌شود، نقش عمل‌آورنده دارد. لایه دوم که قبل از آمارتوربندی لایه دوم پاشیده می‌شود، نقش جداساز دو لایه بتن را دارد.

    حوضچه عمل آوری بتن

    حوضچه عمل آوری بتن پلاستیکی و فلزی و ساخته شده با مصالح در محل است. دمای آب آن باید حدود 20 درجه سانتی‌گراد باشد. از آب آشامیدنی و یا آب PH=7 استفاده شود. این سیستم باید دارای چرخاننده آب و تنظیم دما باشد.

    یکی از مشکلات حوضچه عمل آوری بتن ترسیب است. در فرآیند هیدراتاسیون سیمان، آهک آزاد شده و این موضوع تا اشباع شدن بتن ادامه دارد. پس باید آب حوضچه در صورت نیاز و یا سالی دو بار تعویض شود.

    عمده کاربرد این حوضچه برای تست نمونه بتن و نگه‌داری و عمل‌آوری بتن در آن است. در کارگاه‌های قطعات بتن پیش ساخته هم استفاده از حوضچه برای تولید قطعات با کیفیت رواج پیدا کرده است.

    حوضچه عمل آوری بتن که توسط مصالح بنایی ساخته شده است.
    حوضچه عمل آوری بتن که توسط مصالح بنایی ساخته شده است.

     

    پیام در واتساپ
    به کمک نیاز دارید؟
    سلام
    چطور میتونم کمکتون کنم؟